Zaburzenia psychotyczne

Psychozą nazywany jest stan, w którym występują silne zakłócenia w postrzeganiu rzeczywistości. W zależności od rodzaju zaburzenia i stopnia jego nasilenia, zaburzeniom ulega świadomość, spostrzeganie oraz myślenie, przy jednoczesnym przekonaniu chorego, że funkcjonuje zupełnie normalnie. Do zaburzeń psychotycznych zalicza się m.in. schizofrenię, zaburzenia schizoafektywne, zaburzenia urojeniowe.

 

zaburzenia psychotyczne

 

Objawy

W przebiegu zaburzeń psychotycznych można wyróżnić następujące objawy: 

  • urojenia, czyli fałszywe przekonania o rzeczywistości (np. osoba jest przekonana, że posiada magiczną moc lub czuje się prześladowana, okradana),
  • halucynacje, czyli wrażenia i spostrzeżenia, które pojawiają się bez działania realnych bodźców (np. słyszenie głosów komentujących zachowanie chorego),
  • zaburzenia mowy i myślenia, które można poznać po niezdolności do zachowania toku i ciągłości rozumowania, nieadekwatnych wypowiedziach i formułowaniem zdań pozbawionych zasad logiki,
  • zaburzenia zachowania, czyli prezentowanie niezrozumiałych i niedostosowanych reakcji do sytuacji (np. prowadzenie konwersacji z samym sobą) i dziwaczność w sposobie bycia (np. rozbieranie się w miejscu publicznym, bez zamiaru szokowania),
  • często pojawiają się także symptomy negatywne, czyli niezdolność do przeżywania niektórych emocji, uboga ekspresja mimiczna, utrata zainteresowań, niechęć do kontaktów społecznych. 

 

Przyczyny

Tak jak w przypadku większości zaburzeń psychicznych, wyróżnia się kilka grup czynników mających wpływ na powstanie danej choroby. Najistotniejsze to:

  • genetyka- uważa się, że istnieją geny pośrednio odpowiedzialne za wystąpienie psychoz, o czym świadczy częstotliwość zachorowań u osób, których krewni są dotknięci chorobą. Jednak fakt posiadania danego genu nie świadczy jeszcze o konieczności wystąpienia zaburzenia - najczęściej do głosu dochodzą także wpływy środowiska i indywidualne skłonności,
  • używanie substancji psychoaktywnych - stosowanie substancji takich jak marihuana, dopalacze, LSD czy amfetamina znacznie zwiększa ryzyko pojawienia się objawów zaburzeń psychotycznych,
  • zaburzenia w funkcjonowaniu neuroprzekaźników,
  • wystąpienie traumy- różne wydarzenia traumatyczne (jak np. śmierć kogoś bliskiego, udział w wypadku) mogą stać się czynnikiem wyzwalającym epizod psychotyczny,
  • choroby somatyczne i uszkodzenia układu nerwowego - objawy psychotyczne mogą pojawić się na skutek uszkodzenia mózgu, jak i w przebiegu takich chorób jak choroba Parkinsona czy Alzheimera, guza mózgu, HIV.

 

Rozpowszechnienie

Zaburzenia psychotyczne pojawiają się w całej populacji, bez względu na poziom wykształcenia, inteligencji, pochodzenie czy zdolności twórcze. Mimo iż psychozy często stwierdzano u osób „nadzwyczajnych”- wybitnie inteligentnych lub uzdolnionych artystów, należy pamiętać, że zaburzenia tego typu mogą dotknąć każdego. 

Szacuje się, że na schizofrenię zapada około 1% ludzi. Możliwość zachorowania wzrasta w przypadku pokrewieństwa z osobą cierpiącą na schizofrenię - u krewnych pierwszego stopnia aż do około 12%, natomiast w przypadku dalszych krewnych ryzyko wynosi 3%. Jeśli oboje rodziców choruje na schizofrenię, możliwość zachorowania u potomstwa wzrasta aż do 40%. 

 

Rodzaje zaburzeń psychotycznych

  • Schizofrenia - przewlekła choroba diagnozowana zwykle już w wieku młodzieńczym,  najczęściej między 20 a 40 rokiem życia. Najczęściej kojarzona jest z halucynacjami i urojeniami, które jednak nie zawsze muszą występować. Oprócz wspomnianych objawów wytwórczych cechy charakterystyczne dla schizofrenii to zaburzenie funkcji myślenia, zobojętnienie, ekscentryczność, zubożenie mowy, wycofywanie się z kontaktów społecznych. Przy odpowiednim leczeniu wielu chorych prowadzi normalne życie - uczy się, pracuje i zakłada rodziny.
  • Zaburzenia schizoafektywne - jednostka kliniczna, w której objawy afektywne i schizofreniczne występują jednocześnie. Może być typu maniakalnego- wtedy u chorego pojawia się wzmożone samopoczucie, dużo energii i zwiększone poczucie własnej wartości. Drugi typ to depresyjny, który cechuje spadek energii, zahamowanie, brak zainteresowań. Obu typom towarzyszą objawy charakterystyczne dla schizofrenii, np. słyszenie głosów, poczucie obecności obcych sił, zaburzenia mowy.
  • Zaburzenia urojeniowe - typowe jest tutaj występowanie różnych typów przekonań i głębokie przeświadczenie o ich prawdziwości, nawet gdy zostaną przedstawione kontrargumenty. Nie pojawiają się natomiast zaburzenia intelektu czy osobowości. Często urojenia chorego wydają się bliskim na tyle prawdopodobne, że przy jednoczesnym dobrym funkcjonowaniu osoby nie traktują ich jako objaw choroby, a jedynie cechę charakteru. 

 

Inne zaburzenia wyróżniane w tej grupie to krótkotrwałe zaburzenia psychotyczne, zaburzenia psychotyczne uwarunkowane substancjami psychoaktywnymi lub innymi stanami medycznymi, katatonia (zwiększona lub zmniejszona aktywność ruchowa). 

 

Jak zdiagnozować zaburzenia psychotyczne? 

Ze względu na podobieństwo cech w różnych rodzajach zaburzeń o charakterze psychotycznym dokonanie diagnozy nie jest łatwym zadaniem. Aby postawić rzetelną diagnozę potrzebna jest dłuższa obserwacja chorego i przeprowadzenie wywiadu z członkami rodziny - jest to konieczne również ze względu na fakt, że osoby z zaburzeniami psychotycznymi często zaprzeczają posiadaniu objawów i sprzeciwiają się leczeniu. Według danych aż 60-70% chorych na schizofrenię nie jest świadomym swego stanu!

Ważne! Diagnoza zawsze powinna być dokonana przez zespół specjalistów złożony z psychiatry i psychologa. 

 

Jak sobie pomóc? 

Podstawową metodą leczenia jest farmakoterapia wspierana przez psychoterapię. W leczeniu stosowane są przede wszystkim leki przeciwpsychotyczne (LPP), zwane neuroleptykami, które najskuteczniej łagodzą objawy takie jak: urojenia, omamy i zaburzenia myślenia oraz mowy. Często powodują jednak różnego typu dolegliwości uboczne, co zmniejsza motywację do leczenia. Z tego względu bardzo ważne jest nawiązanie relacji terapeutycznej z pacjentem oraz psychoedukacja, która sprzyja zaangażowaniu pacjenta i rozumieniu przebiegu terapii. 

 

Psychoedukacja jest także bardzo istotna dla zwiększania świadomości pacjentów w obrębie rozumienia istoty zaburzenia i jego objawów. Równie ważne jest edukowanie bliskich osoby zaburzonej, tak aby zdawali sobie sprawę, przez co przechodzi pacjent oraz na jakie zachowania zwracać uwagę, aby rozpoznać początek lub nawrót choroby. Rolą bliskich chorego jest wspieranie, ale także motywowanie go do leczenia i regularnego przyjmowania leków oraz aktywizacja go poprzez wyznaczanie obowiązków

 

Dla chorych w okresie remisji lub z łagodnymi objawami, niewymagającymi pobytu w szpitalu, pomocne może być uczestniczenie w grupach wsparcia lub pobyt w dziennych oddziałach psychiatrycznych, do których skierowanie wypisuje lekarz. Ich rolą jest aktywizacja i edukacja chorych, a także podtrzymanie umiejętności nawiązywania kontaktów z ludźmi i pełnienia ról społecznych. 

 

 

Źródła

Cierpiałkowska L. (2014). Psychopatologia. Łódź: Scholar
Cierpiałkowska L., Sęk H. (2016) Psychologia kliniczna. Warszawa: PWN 

https://www.nami.org/Learn-More/Mental-Health-Conditions/Early-Psychosis-and-Psychosis

do góry