Zaburzenie stresowe pourazowe (PTSD)

W dzisiejszych czasach coraz więcej słyszy się o traumie, słowo to pojawia się w wielu wiadomościach telewizyjnych, artykułach czy radiu. Równie często można również usłyszeć o zespole stresu pourazowego oznaczanego skrótem PTSD. Dzięki popularnym środkom przekazu kojarzy się nam on najczęściej z przeżyciami żołnierzy po powrocie z wojny. Nawracające koszmary i myśli, które odcinają od życia codziennego, wzbudzając dużą ilość lęku i rozdrażnienia, mogą dotknąć każdego, kto spotkał się potencjalnie traumatycznym wydarzeniem.  

ptsd


Z czym związane jest PTSD i jak można sobie z nim poradzić: 

Objawy 

  • Przeżycie traumatycznego wydarzenia – doświadczenie, bycie świadkiem lub styczność z wydarzeniem związanym ze śmiercią, groźbą śmierci, uszkodzeniem lub groźbą uszkodzenia, przemocą seksualną lub groźbą przemocy seksualnej; 
     

  • Ponowne przeżywanie traumatycznego wydarzenia –  uporczywie nawracające, dotkliwe wspomnienia zdarzenia pod postacią myśli oraz snów,  bolesna psychiczna oraz fizyczna reakcja na sytuacje, które przypominają traumatyczne przeżycie; 

  • Unikanie lub zmniejszenie się wrażliwości na sygnały pochodzące z otoczenia – unikanie rozmów, uczuć i myśli, ludzi, miejsc - wszystkiego co wiąże się z przeżytą traumą, odsunięcie się od aktywności i zainteresowania kojarzących się z urazem; 
     

  • Przejawy nadmiernej pobudliwości –  zaburzenia snu, problemy z koncentracją, nadmierna czujność oraz nieadekwatne reakcje w postaci wybuchów gniewu lub drażliwości; 

  • Zwykłe aktywności i okoliczności, które przypominają lub symbolizują doświadczenie wydarzenia o charakterze traumatycznym, mogą wprawić w stan intensywnego stresu; 
     

  • Odczuwalne zwiększenie trudności w  funkcjonowaniu oraz uczestniczeniu w życiu codziennym, poczucie wykluczenia, wpadanie w odrętwienie i w ponure myśli, dotyczące siebie oraz świata (np. „na nic nie zasługuję”, „muszę być ostrożny”, „nikomu nie można ufać”) 
     

Jeśli powyższe objawy utrzymują się przez okres jednego miesiąca, to zalecane jest zwrócenie się do specjalisty (lekarza psychiatry, psychologa). 
 

Częstotliwość występowania 

  • 70% osób w Stanach Zjednoczonych doświadczyło przynajmniej jednego traumatycznego wydarzenia w ciągu życia, 

  • U 20% z tych osób rozwija się PTSD, 

  • Aktualnie 8% populacji USA zmaga się z PTSD,  

  • W Polsce 10-16% osób dorosłych doświadcza objawów PTSD i 15-25% dzieci i młodzieży. 
     

Przyczyny 

  • Żywe wspomnienia przeżytej traumy podtrzymują wysoki poziom adrenaliny, która wpływa na uczucie napięcia i drażliwości, przez co trudno się zrelaksować i odpocząć; 

  • Wysoki poziom adrenaliny może wpływać także na zatrzymanie procesu przetwarzania wspomnienia o wydarzeniu w mózgu, co powoduje ciągły nawrót myśli i koszmarów; 

  • Styczność z traumatycznym wydarzeniem; 

  • Wystąpienie traumatycznego wydarzenia w przeszłości (np. we wczesnym okresie życia)  

Sposoby diagnozowania 

  • Ustrukturalizowane wywiady kliniczne, 

  • Kwestionariusze samoopisowe, 

  • Możliwe współwystępujące symptomy – zaburzenia depresyjne, uzależnienia, zaburzenia lękowe. 

 

Sposoby leczenia PTSD 

Badania wskazują, że skuteczne jest łączenie farmakoterapii i psychoterapii, jednak wyższą efektywność przypisuje się psychoterapii. Formy terapeutyczne dedykowane dla osób doświadczających objawów PTSD koncentrują się w dużej mierze wokół podejścia poznawczo-behawioralnego w psychoterapii (poniżej zostaną krótko opisane). Celem jest zmiana dezadaptacyjnych myśli i przekonań, które wpływają na interpretację doświadczenia oraz na występowanie nieprzyjemnych emocji. W trakcie terapii, osoba z PTSD uczy się rozpoznawania tych myśli, przeformułowuje swoje przekonania, co pozwala jej doświadczać innych emocji. Ponadto, zyskuje umiejętności związane z interpretacją przeżytych wydarzeń oraz staje się zdolna do radzenia sobie z sytuacjami dla niej trudnymi: 

  • Ekspozycyjna terapia narracyjna - polega na przepracowaniu traumy, dzięki mówieniu  
    o swoim przeżywaniu i włączeniu w historię życia doświadczenia o charakterze traumatycznym, co zmniejsza lęk i pozwala na kontrolowanie reakcji emocjonalnych i ich zrozumienie; 

  • Terapia oparta na teorii przetwarzania emocjonalnego – forma pomocy bazująca na metodach poznawczo-behawioralnych. Polega na psychoedukacji i uczeniu osoby doświadczającej PTSD uzyskiwania stanu relaksacji. Następnie pacjent wyobraża sobie to, co budzi lęk, jednak odtwarzanie to jest świadome i pozwala na zastosowanie strategii relaksacyjnej; 

  • Terapia odwrażliwiania za pomocą ruchów gałek ocznych (EMDR) – w trakcie sesji pacjent ma jednocześnie podążać wzrokiem za palcem terapeuty i odpamiętywać trudne doświadczenia. Zakłada się, że szybkie, powtarzające się ruchy gałek ocznych, mają wpływ na zmniejszenie poziomu lęku i poczucia stresu.  

  • Leczenie farmakologiczne (środki antydepresyjne) dla wsparcia psychoterapii. 

 

Wsparcie osoby z PTSD 

  • Poszerzanie swojej wiedzy na temat PTSD, 

  • Wyrozumiałość oraz akceptacja tego, że osoba z PTSD nie powie od razu o swoim urazie,  

  • Cierpliwość dla zmienności nastrojów, 

  • Zadbanie o swoje dobro psychiczne oraz fizyczne. 
     
     

Dodatkowe kroki 

  • Uczestnictwo w grupie wsparcia, 

  • Unikanie środków odurzających oraz alkoholu, 

  • Medytacja, 

  • Metody relaksacyjne: joga, akupunktura, hydroterapia.  

 
Pamiętaj, że PTSD jest zaburzeniem, które można wyleczyć – dlatego warto jest spróbować.  

Żródła: 

Morrison, J. (2016). DSM-5 bez tajemnic. Praktyczny przewodnik dla klinicystów. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.  

Ogińska-Bulik, N. (2016). Psychologiczne następstwa doświadczeń traumatycznych. W: L. Cierpiałkowska, H. Sęk (red.), Psychologia kliniczna. (s. 365-380). Warszawa: Wydawnictwo PWN.  

 

do góry