Depresja

Dzięki wielu kampaniom społecznym na rzecz osób doświadczających zaburzeń depresyjnych (np. Forum Przeciw Depresji pod patronatem Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego czy „Twarze depresji. Nie oceniam. Akceptuję”), powoli wzrasta świadomość społeczeństwa dotycząca chorowania na depresję. Temat ten nie kojarzy się z tabu w tak dużym stopniu, jak wcześniej, coraz więcej osób decyduje się, by otwarcie mówić o swoich doświadczeniach i radzeniu sobie z zaburzeniem psychicznym, jakim jest depresja. Z drugiej strony, można obserwować, że pojęcie to bywa często wypowiadane w różnych kontekstach sytuacyjnych i zdaje się być wręcz nadużywane. Potoczne „depresję” sprowadzamy do smutku („depresyjny nastrój”, „depresyjna aura”) i mamy tendencję, by gorsze samopoczucie przypisywać warunkom zewnętrznym – np. pogodzie. Zatem, kiedy jest to wpływ jedynie niesprzyjającego barometru, a kiedy sygnał, że warto zwrócić się o pomoc do profesjonalisty? 

 

depresja

 

Smutek to jedna z naszych podstawowych emocji. Stanowi naturalną reakcję na różne wydarzenia naszego życia – rozstanie z partnerką/partnerem, kłótnię z przyjacielem czy problemy w pracy/szkole. Poczucie przygnębienia lub niepokoju o przyszłość doświadcza czasem każdy z nas, jednak osoba zmagająca się z depresją odczuwa przygnębienie (wręcz rozpacz), znacznie dłużej i w sposób bardziej nasilony i wzmocniony, co utrudnia jej funkcjonowanie społeczne (np. wycofuje się z kontaktów z ludźmi, traci zainteresowanie tym, co wcześniej było dla niej źródłem radości i przyjemności) oraz zawodowe/szkolne (np. niedotrzymywanie terminów w pracy i niemożność koncentracji nad zadaniem, trudności z nauką). Wszystko to sprawia, że osoba z depresją cierpi. Jeśli taki stan trwa dłużej niż dwa tygodnie, nie należy go lekceważyć i warto skorzystać z pomocy specjalisty: lekarza lub psychologa.  

W przebiegu depresji dochodzi do zmian funkcjonowania w różnych obszarach – emocji, myśli, zachowań oraz zdrowia fizycznego:  

   Emocje:  

  • obniżony nastrój – przygnębienie, rozpacz, smutek, poczucie beznadziei, 

  • drażliwość i rozdrażnienie (częściej u nastolatków niż u osób dorosłych), 

  • zobojętnienie, 

  • poczucie pustki, 

  • poczucie winy,  

  • niepokój, lęk,  

  • niezdolność do przeżywania przyjemności (anhedonia). 

    Postrzeganie siebie/zmiany poznawcze w obszarze myślenia: 

  • spadek sprawności intelektualnej,  

  • pogorszenie pamięci i koncentracji, trudności w zapamiętywaniu informacji, 

  • problemy z podejmowaniem decyzji,  

  • samokrytycyzm, samoobwinianie się,  

  • negatywny obraz własnego ciała,  

  • pesymistyczna wizja przyszłości, 

  • niskie poczucie własnej wartości,  

  • brak sensu istnienia i poczucie beznadziejności, 

  • pragnienie śmierci i myśli samobójcze. 
      

    Zachowanie:  

  • zaniedbywanie higieny osobistej i wyglądu zewnętrznego, 

  • porzucenie pasji, zainteresowań i aktywności, które wcześniej stanowiły źródło przyjemności i radości, 

  • wycofywanie się z kontaktów z rówieśnikami/rodziną,  

  • samouszkodzenia,  

  • spędzanie wiele czasu w samotności, izolowanie się,  

  • utrudnione radzenie sobie z codziennymi obowiązkami. 

  Zdrowie fizyczne (objawy somatyczne):  

  • zaburzenie rytmu dobowego – bezsenność lub nadmierna senność, problemy ze wstawaniem lub zasypianiem,  

  • odczuwanie zmęczenia i braku energii,  

  • odczuwanie nadmiernego pobudzenia (z lęku), 

  • utrata apetytu (rzadziej wzmożony apetyt),  

  • odczuwanie napięcia,  

  • obniżenie napędu psychoruchowego,  

  • niewytłumaczalne bóle,  

  • bóle głowy, barków, 

  • ucisk w klatce piersiowej, 

  • nadmierna potliwość, zaparcia, biegunki, mdłości, wymioty.  

Objawy utrzymujące się powyżej dwóch tygodni powinny skłonić nas do wizyty u profesjonalisty.  

  Przyczyny:  

  • Biologiczne (depresja endogenna) – współczesne badania wykazują, że występowanie zaburzeń depresyjnych jest związane z procesami chemicznymi zachodzącymi w mózgu. Na obecność depresji mają wpływ głównie dwa neurotransmitery*: serotonina i norepinefryna. Potocznie nazywamy je hormonami szczęścia. Gdy jest ich brakuje lub są dostępne w ograniczonym zakresie, istnieje duże prawdopodobieństwo zapadnięcia na zaburzenia depresyjne; 
      

  • Wydarzenia stresowe jako wyzwalacze zaburzeń depresyjnych (depresja reaktywna, egzogenna) – prawdopodobieństwo wystąpienia objawów depresyjnych stwarzają: doświadczenie rozwodu bądź rozpadu związku partnerskiego, śmierć bliskiej osoby, utrata pracy, poważna choroba, kryzys finansowy; 
     

  • Powikłanie choroby somatycznej – objawy o charakterze depresyjnym mogą być związane z nowotworami, niektórymi zaburzeniami hormonalnymi (np. niedoczynność tarczycy), chorobami układu nerwowego (np. stwardnienie rozsiane, otępienia).  

 

Czynniki, które zwiększają ryzyko wystąpienia depresji:  

  • predyspozycje genetyczne (dziedziczność, czyli występowanie zaburzeń depresyjnych w rodzinie), 

  • stresujące wydarzenia życiowe, doświadczenie sytuacji trudnych, 

  • brak wsparcia ze strony otoczenia, 

  • brak stałego zatrudnienia, 

  • trudności w nawiązywaniu i podtrzymywaniu relacji z innymi ludźmi, 

  • tendencja do negatywnych ocen sytuacji i pesymizm, 

  • niska samoocena.  

Depresja może być:  

  • Pojedynczym epizodem (wtedy nosi nazwę zaburzenia depresyjnego), 

  • Zaburzeniem nawracającym (gdy wystąpił więcej niż jeden epizod depresyjny w ciągu życia),  

  • Fazą choroby afektywnej dwubiegunowej (gdy depresja przeplata się z manią, czyli okresami podwyższonego nastroju i wzmożonej aktywności). 

 Sposoby leczenia: (leki przeciwdepresyjne działające na tzw. hormony szczęścia, czyli układ serotoninergiczny i noradrenergiczny) 

Badania wykazują, że osoby doświadczające zaburzeń depresyjnych wymagają kompleksowego leczenia: połączenia farmakoterapii oraz pomocy psychologicznej i psychoterapeutycznej – wtedy leczenie przynosi najlepsze efekty.  

 

*neurotransmitery - związki chemiczne, dzięki którym jest możliwe przekazywanie sygnałów pomiędzy komórkami nerwowymi. 

Żródła: 

Morrison, J. (2016). DSM-5 bez tajemnic. Praktyczny przewodnik dla klinicystów. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.  

Sęk, H. (2016). Psychologia zaburzeń nastroju. W: L. Cierpiałkowska, H. Sęk (red.), Psychologia kliniczna. (s. 347–363). Warszawa: Wydawnictwo PWN.  

do góry